Twer

 

Bohaterska walka Ukraińców powoli staje się nadzieją dla narodów ujarzmionych w przeszłości przez Moskali i wciąż pozostających pod ich panowaniem. I nie chodzi tu tylko o tak oczywiste przykłady jak Tatarstan, czy może cały region Ural-Idil, o Północny Kaukaz, o Syberię, dobijającą się samodzielności czy niepodległości od XIX wieku, ale i o tereny słowiańskiej, europejskiej tak zwanej Wielkiej Rusi, czy Rusi Zaleskiej.

 

Weźmy choćby takie miasto jak Twer (fińskie Tihevera), które powstało mniej więcej w tym samym czasie co Moskwa, i którego udzielnymi władcami byli kuzyni książąt moskiewskich.

 

Twer był stolicą osobnego państwa przez ponad 250 lat. Przez dziesięciolecia górował kulturalnie nad Moskwą. Był liderem ruskiego oporu przeciw mongolskiemu jarzmu. W 1295 r. jego książę jako pierwszy na Rusi wystąpił zbrojnie przeciw Złotej Ordzie. A w 1327 wybuchło ogromne powstanie w Twerze. Dławili je wspólnie Tatarzy i Moskale. Czterech książąt twerskich zostało zamordowanych w Ordzie, głównie za sprawą intryg swoich moskiewskich kuzynów, wzorcowych kolaborantów Mongołów, zbierających dla Ordy daniny i podatki w Rusi. Twer utrzymywał kontakty handlowe nawet z Indiami, do których podróżował Atanazy Nikitin w latach 70-tych XV w. Twer utrzymywał przyjazne relacje z Litwą, matką Jagiełły, była Julianna, księżniczka twerska. Był otwarty na współpracę ze światem łacińskim, poseł księcia Tomasz wziął udział w soborze florenckim, gdy podpisano unię między Rzymem a Konstantynopolem. 

 

Zagrożony przez Moskwę Twer szukał pomocy w Litwie. W 1427 r. jego książę złożył przysięgę Witoldowi, ale w 1430 Witold zmarł, Litwa pogrążyła się w wojnie domowej. Twer uznał hegemonię Moskwy. Jednak w 1483 r. ostatni jego książę Michał próbował się usamodzielnić i prosił o sojusz Kazimierza Jagiellończyka. Zanim się jednak Litwini i Polacy ogarnęli, Moskwa bez wypowiedzenia wojny zajęła Twer, a jego książę zbiegł na Litwę.

 

Zajęcie Tweru w 1485 r. nie było końcem jego historii, lecz początkiem wiekowej zemsty Moskwy nad odległym o 170 km (jak Wrocław i Katowice) sąsiadem i rywalem do zbudowania innej Rusi. Przez pięć lat zachowywano fikcję księstwa twerskiego, obsadzonego przez małoletniego wnuka księcia moskiewskiego, by w 1490 r. włączyć jego ziemie administracyjnie do Moskwy. 

 

W 1575 r. Iwan Groźny restaurował księstwo twerskie i przekazał je Tatarowi, Szymonowi Bekbułatowiczowi, swojej marionetce. Wcześniej oprycznina wymordowała wszystkich potomków twerskiej dynastii książęcej, którzy nie wyjechali na Litwę. Gdy w 1612 r. wojska Rzeczypospolitej spaliły miasto w czasie wojny z Moskwą, carowie z nowej dynastii Romanowów celowo zwlekali z jego odbudową. 

 

Los Tweru poprawił się nieco po przeniesieniu stolicy imperium do Petersburga, miasto leżało bowiem na drodze między dawną a nową stolicą. Nowa fala represji i upokorzeń spadła na Twer po bolszewickim przewrocie. Zlikwidowano gubernię twerską i włączono miasto pod bezpośredni zarząd Moskwy. W 1931 zmieniono nazwę miasta na Kalinin, od Michaiła Kalinina, nominalnie głowy państwa sowieckiego, w rzeczywistości marionetki pogardzanej przez Stalina, który polecił zesłać do gułagu jego żonę. W 1936 bolszewicy wysadzili w powietrze sobór spaso-preobrażeński, ostatni zabytek dawnego Tweru. A w 1940 r. wyznaczono Kalinin na miejsce egzekucji 6200 polskich oficerów z obozu w Ostaszkowie.

 

W 1990 r. Kalinin wrócił do swojej dawnej nazwy Twer. W 1992 r. podjęto decyzję o odbudowie soboru. Ale w państwie moskiewskim nikt nie spieszy się z odbudową zabytków Tweru. Do prac budowlanych przystąpiono dopiero w 2014, wylano fundamenty, postawiono ściany i wieże, ale prace wciąż dalekie od ukończenia, bo pieniędzy nie za dużo na ten cel. Priorytetem jest przecież zburzenie Kijowa, a nie odbudowa Tweru.